Witamy na oficjalnym
portalu XVI Ogólnopolskiej
Olimpiady Młodzieży
w sportach zimowych

Sosnowiec

Historia miasta

Sosnowiec jako miasto może się poszczycić zaledwie ponad stuletnią historią (prawa miejskie od 1902 roku). Jednak wzmianki o osadnictwie na tych terenach są znacznie starsze i sięgają czasów piastowskich.

Pierwsze doniesienia o Zagórzu, położonym w obecnych granicach miasta, pochodzą z 1228 roku. Równie stary jest Klimontów. Według najstarszych przekazów była to wieś należąca wówczas do rycerza Klimunta. Dokumenty z XIV wieku wymieniają takie wsie, jak Milejowice i Pogonia. 200 lat później możemy już uzyskać informacje o osadzie Mrowisko, która później zmieni nazwę na Modrzejów, oraz o Niwce.

Ciekawe są też losy najstarszego zabytku w mieście - Zamku Sieleckiego. Pierwsze wzmianki o tej budowli pochodzą z 1403 roku. Już wtedy w miejscu obecnego zamku istniała średniowieczna fortalicja. Niestety, do czasów obecnych, nie zachowały się w zasadzie żadne jej szczątki.

Tereny, na których obecnie znajduje się Sosnowiec wchodziły w skład Księstwa Siewierskiego i należały do książąt śląskich, później dostały się pod panowanie biskupów krakowskich. Obszar ten w 1790 roku został wcielony do Korony Polskiej. Po trzecim zaborze osady wchodzące w skład obecnego Sosnowca znalazły się w zaborze pruskim, od 1807 roku były w Księstwie Warszawskim, a w 1815 roku zostały włączone do Królestwa Polskiego (zabór rosyjski).

Dynamiczny rozwój Sosnowca w XIX wieku wiąże się z odkryciem bogatych złóż minerałów, przede wszystkim węgla kamiennego, oraz rozwojem kolei. W 1848 roku w Maczkach wybudowano dworzec kolejowy. Wówczas osada ta nazywała się Granica. Miejscowość leżała bowiem na granicy dwóch zaborów - rosyjskiego i austro-węgierskiego. W 1859 roku kolejny dworzec powstał już w centrum przyszłego miasta. Wtedy to wybudowano odnogę Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej.

Rozwój miasta w XIX wieku był ściśle związany z jego bazą surowcową oraz nadgranicznym położeniem. Pierwsze kopalnie węgla kamiennego powstały na początku tegoż stulecia. Były to: "Nadzieja Ludwika", "Maurycy", "Pogoń", "Ostra Górka", "Wiktor", "Szarlota".

W 1822 roku uruchomiono huty cynku: "Anna", "Ludwik" i "Milowice". Później powstała walcownia blachy cynkowej "Emma" i fabryka bieli cynkowej. Szczególnie dynamicznie rozwijał się przemysł od końca lat siedemdziesiątych XIX wieku. Powstały takie zakłady, jak: kopalnia "Hrabia Renard", przędzalnia wełny czesankowej H. Dietla, przędzalnie Schönów, fabryka kotłów parowych "Fitzner i Gamper" (1880), walcownia żelaza Huldczyńskiego (1881), huta "Puszkin" (1882), huta "Aleksander" (1882), huta "Katarzyna" (1883) i wiele innych.

Szybki rozwój wsi spowodował, że mieszkańcy i przedsiębiorcy zaczęli ubiegać się o uzyskanie praw miejskich. Dzięki staraniom przemysłowców Urząd Gubernialny Piotrkowski w 1885 roku skierował po raz pierwszy do Generał-Gubernatora Warszawskiego projekt utworzenia miasta Sosnowca. Dopiero w 17 lat później, w czerwcu 1902 roku, car Mikołaj II wydał ukaz postanawiający, że: "... osiedle Sosnowice, pow. Będzińskiego, gub. Piotrkowskiej, z przylegającymi do niego osiedlami, powstałymi na terenach dworskich majątków Gzichów i Sielce oraz włościańskich: Stary Sosnowiec, Pogoń, Ostra Górka, Kolonia Radocha i osadę Blumentala z Niwki łącznie z odnośnymi częściami gruntów drogi żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej przemianować na miasto nie powiatowe z nazwą Sosnowice". Obejmowało ono wówczas 19 km2 oraz blisko 60 tys. mieszkańców.

W tym samym roku przyszedł na świat najsłynniejszy później mieszkaniec miasta - Jan Kiepura, jeden z największych światowych tenorów. Mimo że nie mieszkał długo w Sosnowcu, nigdy nie wyparł się swoich korzeni. Nawet będąc u szczytu sławy i popularności zawsze powtarzał, że jest "chłopakiem z Sosnowca".

Już 12 lat po uzyskaniu praw miejskich Sosnowiec liczył 118 tys. mieszkańców. Włączono do niego kolejne dzielnice: Konstantynów z Pekinem i Środulą, Milowice, Dębową Górę, Modrzejów i dwór Zagórze. W 1953 roku dołączono Niwkę, Dańdówkę, Bór, Bobrek i Jęzor. Ostateczny kształt terytorialny miasto uzyskało w 1975 roku, gdy przyłączono do niego okoliczne miasta: Kazimierz Górniczy wraz z Porąbką, Klimontów, Maczki i Zagórze.

Herb miasta został opracowany przez architekta miejskiego Stefana Wyszewskiego (Byszewskiego) i w niezmienionej formie funkcjonuje od 13 września 1904 roku.

Dynamiczny rozwój Sosnowca został zahamowany przez wybuch I wojny światowej. W trakcie działań wojennych i okupacji zniszczeniu uległo wiele zakładów przemysłowych i kopalń. Sosnowiczanie tuż po wyzwoleniu czynnie włączyli się w akcję pomocy dla mieszkańców śląska w trakcie wszystkich trzech powstań. Tutaj znajdowały się placówki wywiadu, biura werbunkowe, punkty przerzutu broni, amunicji i sprzętu wojskowego. W Sosnowcu powstał Komitet Pomocy Górnoślązakom, działał powstańczy sztab, szpitale, wydawano również prasę.

Mimo znacznych strat w wyniku działań wojennych, przemysł na tym terenie bardzo szybko podniósł się ze zniszczeń. Powstało w tym czasie wiele nowych zakładów i firm. W 1927 roku Sosnowiec stał się siedzibą Izby Przemysłowo-Handlowej, której prace obejmowały szeroki zakres problemów gospodarczych, socjalnych, prawnych itp.

Kolejne dramatyczne chwile nasze miasto przeżyło w 1939 roku. Niemcy do Sosnowca wkroczyli 4 września i już w tym dniu w publicznych i pojedynczych egzekucjach zginęło kilkadziesiąt osób - Polaków i Żydów. W dzielnicy Środula powstało getto, do którego przetransportowano Żydów z całego Zagłębia. Po kilku latach okupacji Armia Czerwona wyzwoliła miasto 27 stycznia 1945 roku.

Czas wojny i okupacji nie był łaskawy dla Sosnowca. Tuż po wyzwoleniu mieszkało w mieście tylko 86 tys. osób. Niezwłocznie po zakończeniu działań wojennych przystąpiono do odbudowy miasta i zakładów przemysłowych. Zainwestowano przede wszystkim w przemysł ciężki, powstawały kopalnie, huty i zakłady budowy maszyn.

Największy rozwój miasto przeżywało w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku. Wtedy na pierwszego sekretarza PZPR wybrano sosnowiczanina Edwarda Gierka. Ta kontrowersyjna dla wielu historyków postać, od lat cieszy się jednak niesłabnącym uznaniem w Zagłębiu. W tym czasie na terenie miasta powstało wiele osiedli, np. Zagórze czy Środula. Przebudowano system drogowy, który nawet teraz rozwiązuje problemy komunikacyjne w mieście, po 30 latach od tamtych inwestycji w godzinach szczytu w centrum bardzo rzadko tworzą się korki.

Kolejny przełom przyniósł początek lat dziewięćdziesiątych XX wieku. Dla Sosnowca to przede wszystkim powstanie silnego samorządu gminnego, restrukturyzacja gospodarki, prywatyzacja przedsiębiorstw, rozwój handlu i usług. Na skutek przemian ustrojowych i wprowadzenia gospodarki rynkowej wiele gałęzi przemysłu zaczęło podupadać. Liczne przestarzałe zakłady przestały istnieć, zamknięto również (często z powodów politycznych) kilka kopalń.

W tej sytuacji Sosnowiec musiał zmienić swoje oblicze. Miasto stało się w znacznej mierze centrum usługowym, powstają również nowe nowoczesne zakłady. Sprzyja temu m.in. utworzona na terenie gminy w czerwcu 1996 roku, dzięki staraniom władz miasta, podstrefa Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej.

Na mocy ustawy z dnia 5 czerwca 1998 roku, Sosnowiec od 1 stycznia 1999 roku jest ponownie powiatem grodzkim.

Jednym z najistotniejszych wydarzeń w historii miasta była wizyta Ojca Świętego Jana Pawła II w czerwcu 1999 roku. Papież spotkał się z kilkuset tysiącami wiernych z całego Zagłębia na placu w środku osiedla mieszkaniowego w Zagórzu.


Sosnowiec dziś

Sosnowiec - to jedno z największych i najważniejszych miast województwa śląskiego, liczy ponad 220 tysięcy mieszkańców. Położony między Katowicami a Dąbrową Górniczą Sosnowiec jest stolicą Zagłębia Dąbrowskiego. Blisko stąd do Krakowa, Beskidu Żywieckiego i Śląskiego oraz Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Sosnowiczan cechuje przyjazne nastawienie do gości, przedsiębiorczość, dbałość o środowisko naturalne i troska o dziedzictwo kulturowe.

W 2002 r. Sosnowiec uroczyście obchodził 100-lecie nadania praw miejskich. Wydarzenie to zbiegło się w czasie z zakończeniem przebudowy i rewitalizacji centrum miasta. Sosnowiec zyskał nowe, atrakcyjne oblicze. Z okazji jubileuszu miasta, dzięki wielkiemu społecznemu zaangażowaniu, odsłonięty został także pomnik najsłynniejszego sosnowiczanina i światowej sławy tenora Jana Kiepury. „Chłopak z Sosnowca”, jak go często nazywano, należał do największych i najpopularniejszych tenorów XX wieku. Dysponował głosem niezwykłej piękności. Gdy w 1958 roku – po 19 latach odwiedził Polskę – na warszawskim lotnisku „Okęcie” zebrały się tłumy entuzjastów jego śpiewu. Jak pisał Jerzy Waldorff – Jan Kiepura zaczął śpiewać od razu, stojąc u góry schodów podtoczonych do samolotu.

Na przestrzeni swej bogatej historii Sosnowiec ulegał rozmaitym wpływom kulturowym: niemieckim, rosyjskim, austriackim, francuskim i żydowskim. Do dziś w mieście można dostrzec pozostałości przenikających się niegdyś kultur, m.in.: „Trójkąt Trzech Cesarzy” miejsce u styku Białej i Czarnej Przemszy, w którym łączyły się granice trzech mocarstw: Austrii, Prus i Rosji.

Dynamiczny rozwój Sosnowca przypadł na początek XX wieku, kiedy w okolicy odkryto bogate złoża minerałów, przede wszystkim węgla kamiennego, piasku, kamienia i glinek.

W ciągu kilku ostatnich lat miasto przeobraziło się z ośrodka przemysłu ciężkiego w miasto nowoczesnych technologii. Dawne zakłady ustąpiły miejsca firmom: elektrotechnicznym, maszynowym, spożywczym i motoryzacyjnym. Obecnie w mieście działa ponad 150 inwestorów z kapitałem zagranicznym. Ważną rolę w rozwoju ekonomicznym miasta pełni Podstrefa Sosnowiecko-Dąbrowska Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Sosnowiec to jednak nie tylko przemysł, handel i usługi. Stolica Zagłębia staje się ważnym centrum targowym. W styczniu 2008 roku ruszyło w Sosnowcu najnowocześniejsze w regionie Centrum Wystawienniczo-Targowe Expo Silesia. Inwestorem jest polska grupa kapitałowa Kolporter SA z Kielc. Tylko w 2008 roku na terenie Targów zorganizowano prawie 30 wystaw.

Sosnowiec to także miasto uniwersyteckie z bogatą bazą dydaktyczno-naukową. Od nowego roku akademickiego do nowoczesnego Centrum Naukowo-Dydaktycznego Instytutów Neofilologii Uniwersytetu Śląskiego przeprowadzi się 6 instytutów Wydziału Filologicznego. Budynek, którego budowę w połowie finansowała gmina Sosnowiec jest jedną z najnowocześniejszych placówek naukowych w Polsce. W mieście działają także inne wydziały UŚ, a także Śląski Uniwersytet Medyczny, oraz kilka prywatnych szkół wyższych. Łącznie w sosnowieckich uczelniach kształci się ok. 20 tysięcy studentów. Dobrze rozwinięty układ komunikacyjny, doskonałe położenie miasta, które leży na przecięciu głównych szlaków komunikacyjnych oraz bliskość międzynarodowych portów lotniczych (30 km – Katowice-Pyrzowice, 50 km – Kraków-Balice) czynią z Sosnowca miasto otwarte, do którego łatwo dotrzeć i w którym warto inwestować. Dobrze rozwinięta jest również sieć kolejowa, której dodatkowym atutem jest połączenie z końcówką szerokiego toru kolejowego. Obsługujący ją Euroterminal w Sławkowie (przy wschodniej granicy Sosnowca) stanowi kolejową bramę na wschód i znajduje uznanie inwestorów zainteresowanych wymianą handlową z Dalekim Wschodem. Poważne i przyjazne nastawienie do inwestorów potwierdzają certyfikaty Gmina Fair Play oraz wiele innych prestiżowych wyróżnień.

Sportowe tradycje


Sosnowiec jest miastem o wspaniałych tradycjach sportowych. Zawodnicy sosnowieckich klubów przez lata sięgali po najwyższe trofea w kraju jak i zagranicą. Piłkarze Zagłębia czterokrotnie zdobyli Puchar Polski, także czterokrotnie byli wicemistrzami kraju. Barw klubu bronili między innymi Andrzej Jarosik (złoty medalista Igrzysk Olimpijskich w Monachium w 1972 roku), Włodzimierz Mazur, Wojciech Rudy (uczestnicy mistrzostw świata Argentyna 1978), Józef Gałeczka, Roman Bazan oraz Jan Urban. Piłkarzom Zagłębia nie udało się sięgnąć po tytuł mistrza Polski. Dokonali tego przedstawiciele innych dyscyplin sportowych. W latach 1980, 1981, 1982, 1983, 1985 nie mieli sobie równych hokeiści Zagłębia. Do największych gwiazd należeli wówczas Wiesław Jobczyk, Andrzej Zabawa, bracia Leszek i Wiesław Tokarzowie, Henryk Pytel. Dwukrotnie na najwyższym stopniu podium stawali także koszykarze Zagłębia z Dariuszem Szczubiałem, Henrykiem Wardachem czy Justynem Węglorzem w składzie. Wspaniałe sukcesy notowali na swoim koncie także siatkarze i siatkarki Płomienia Milowice. W 1978 roku sosnowieccy siatkarze wywalczyli Puchar Europy Mistrzów Krajowych. W latach 1977, 1979 oraz 1996 – już jako Kazimierz-Płomień – zdobyli tytuł mistrzów Polski. Ryszard Bosek, Wiesław Gawłowski, Włodzimierz Sadalski i Zbigniew Zarzycki broniąc barw Płomienia zdobyli wraz z reprezentacją Polski podczas Igrzysk Olimpijskich w Montrealu (1976) złote medale. Siatkarki zdobyły pięć tytułów mistrzowskich. Czternaście tytułów mistrza Polski zapisały na swoim koncie piłkarki Czarnych Sosnowiec, które obecnie walczą o powrót do najwyższej klasy rozgrywkowej. W ekstralidze występują obecnie hokeiści Zagłębia, którzy należą do czołowych drużyn rodzimej ligi. O awans na zaplecze ekstraklasy walczą także piłkarze II-ligowego obecnie Zagłębia Sosnowiec. Należy pamiętać także o sukcesach szermierzy (po medale mistrzostw świata i Europy sięgał reprezentant MOSiR Sosnowiec Rafał Sznajder), karateków czy też bokserów. To właśnie broniąc barw Górnika Sosnowiec mistrzem świata amatorów w boksie został w 1978 roku Henryk Średnicki. Jego wyczynu nie powtórzył jak do tej pory żaden polski bokser. Nie należy również zapominać, że Sosnowiec w kilku ostatnich latach zwyciężał lub zajmował czołowe miejsca w Sportowym turnieju Miast i Gmin.

Zobacz oficjalną stronę miasta Sosnowiec